İşte bölgenin ekonomik resmi
Karadeniz, Türkiye'nin en yüksek tarımsal istihdama sahip bölgesi. Üç ay içinde tarlasından karalahana toplayan, bir iş yapmış sayılıyor ve işsizler ordusuna katılmıyor. Gerçek işsizlik ise çok yaygın.

Türkiye büyürken Doğu Karadenizli'nin geliri düşüyor. Büyemeden payını alamıyor. Kişi başına düşen gelirde ve gelişmişlik sıralamasında Karadeniz illeri geriliyor.

Karadeniz'de sanayi kurularak istihdam yaratmanın maliyeti yüksek. Çünkü, iç kısımlarda iklim koşulları ve ulaşım uygun değil. Sahil kesiminde ise arazi kıt ve çok pahalı. Bu nedenle kurulan sanayinin maliyeti yüksek. Yani sanayi sektöründen bölgenin ekmek yemesi oldukça zor.

Ticaret, bölge için bir gelir ve istihdam kapısı. Ancak son yıllarda bu sektör de büyük darbe yedi. Bu bölgede ticareti canlandıran İran'a transit taşıma işi 1996 itibariyle tamamen durdu. İran'a giden mallarla 80-90'larda büyük canlılık yaşayan Trabzon, Rize ve Hopa limanları artık tamamiyle boş. İran'a taşımacılık yapanlar artık taşıtlarının vergi borçlarını ödeyemez hale gelmiş. "İş yok, güç yok. Devlet kamyonlarımızı alsın, vergi borçlarımızı silsin" diye kampanya yapıyorlar. Taşımacılar bu durumda.

Bölgeye büyük ekonomik canlılık kazandıran Rusya ve Gürcistan'la ticaret de durmuş. Gürcistan'ın ekonomik durumu iyi değil. Rusya ile ticari ilişkiler bu ülkedeki 1998 krizi ile sonlanmış ve bu pazar henüz açılamamış. Trabzon'daki Rus pazarlarında artık meyve-sebze satılıyor.

Ermenistan ile ekonomik ve ticari ilişki resmi düzeyde yok. Sınır kapısı da kapalı. Gürcistan ve Rusya'yla ticari ilişkiler asgari düzeye inince, İran da Basra Körfezi'ne yöneldiğinden dolayı Karadeniz limanlarından mal çekmeyi durdurunca, bu bölge ticari yönden yeniden tıkanmış.

Bölgede asıl istihdam deposu tarım sektörü. Tarım istihdamının toplam istihdama oranı Türkiye'de yüzde 48.4 iken, Trabzon ve Rize'de yüzde 64.3, Ordu'da yüzde 73.5, Gümüşhane'de yüzde 76.5, Giresun'da yüzde 70.3 ve Artvin'de yüzde 60.9 düzeyinde. Türkiye ortalamasının bir hayli üzerinde olan tarım istihdamı Karadeniz'in kötü kaderi. Çünkü üç ay içinde tarlasından karalahana toplayan da bir kazanç ikame ettiği için çalışanlar sınıfına giriyor, işsizler ordusundan çıkıyor. Dolayısıyla istatistiklerde Karadeniz yüzde 4'ler ile en az işsizlik düzeyine sahip görünüyor. Ama gerçek durum tam tersi. Karadeniz işsizlerle dolu. Tamam aç yok ama yoksul ve işsiz çok. Burası Türkiye'nin en yüksek tarımsal istihdama sahip bölgesi. Üstelik herkesin arasizi çok küçük. Örneğin Trabzon'da şehir nüfusunun oranı yüzde 49.1. Yani nüfusun yarısı hala kırsal alanda yaşıyor. Buna karşılık Trabzon kilometrekareye düşen insan sayısı bakımından 209 kişiyle Türkiye'nin nüfusu en yoğun beşinci ili. İstanbul, Kocaeli, İzmir ve Hatay'ın ardından geliyor.

Ekonomisi büyük ölçüde tarıma bağlı olan Doğu Karadeniz bir olumsuzluğu da, fındıkta rekoltenin geçen yıl tüm zamanların en düşük düzeyine inmesiyle yaşadı. Don olayı nedeniyle Doğu Karadeniz'de fındık üretimi beklenin üçte birini indi. Trabzon, Giresun ve Ordu'nun bundan kaybı yaklaşık 750 trilyon veya 600 milyon dolar. İşte bölgede ekonominin çarklarını ve ticaretini önemli ölçüde durduran gelişme bu.

Fındık üretimindeki büyük düşüş diğer gelişmelerle birleşince alışverişler iyice azalmış. Düğünler ertelenmiş. Bu yılki fındığı bekleyen çok var. Bu aynı zamanda işyeri kiralarının düşmesine yol açmış. Trabzon'un en işlek alışveriş merkezlerinden Kunduracılar Caddesi'nde kirası yüzde 30-40 oranında gerileyen işyerleri var.

Karadenizli'nin bir gelir kaynağı da gurbetçilik. Gerek yurtiçi gerekse yurtdışı. Yurtdışına gidenler, Almanya, Hollanda ve Fransa'da çalışanlar artık bu ülkelerde yavaş yavaş yerleşmeye ve Karadeniz'den elini ayağını çekmeye başladılar. Bölgeye daha az dış gurbetçi parası girer oldu. Bunun yanında yurtiçinde özellikle inşaat sektörünün geçmiş 5-6 yıldaki durgunluğu Karadenizli'nin geleneksel meslek kazancını vurmuş.

Bütün bunlar eklendiğinde Doğu Karadeniz 1994 krizinden de, 2001 krizinden de daha zor günler yaşamaya başlamış. Trabzon Sanayi ve Ticaret Odası Başkanı Şadan Eren "Biz 1994 krizini hissetmedik bile. Ama son yıllardaki gelişmelerle birlikte 2001 krizini biz galiba yeni yaşamaya başladık" dedi. Galiba Karadeniz'in ekonomisini en iyi özetleyen cümleler de bunlar. Trabzon'un tam merkezinde, linç girişiminin olduğu alanda büfeciden paket yerine tek bir sigara satın alan gence rastlıyoruz. Büfeci "Aklımıza gelmezdi. Ama işsiz, parasız gençler bizi yönlendirdi. Mecburen paketi açıp tek tek sigara satışı yapıyoruz. Bu yıl başladık" diyor.

Bölgenin bir başka geçim kaynağı ise turizm ve özellikle iç turizm. Bölgeden göç edenlerin yaz aylarında memleketlerine dönmesi, alışverişi kısmen canlandırıyor. Burada da sahil yolu inşaatı son yıllarda turizmi olumsuz etkiliyor. Yol için sahillerin doldurulması amacıyla sürekli kaya çıkarılması ve taşınması çevre sorunu ve ulaşım zorluğu yaratıyor.

Turizmi baltalayan bir başka çevre sorunu ise Ordu'dan Artvin'e kadar tüm il ve ilçelerin hiçbirinde çöp imha veya depolama tesisi olmaması. Çöpler olduğu gibi dere veya denize dökülüyor. Bu bölgede insanların duyarsızlığından ve çöp dökülecek kamu arazisinin yokluğundan dolayı şimdiye kadar tesis kurulamamış. Ama bu konuda olumlu bir gelişme sağlanmış. Bunu yarın işleyeceğim.

Karadeniz'deki bir eğilim de köylerin boşalması, boşalması, kıyı şeridinde, il ve ilçelerde yaşamın yoğunlaşması, betonlaşmayı beraberinde getirmiş.

Karadeniz'deki başka bir gelişme köylerde ev yapımının hızlanması. Bu bir istekten ziyade gelecek korkusundan kaynaklanıyor. İşsiz kalırım, gelirimi kaybettiğimde başımı sokacak bir yerim olur, diye köylerde beton ev yapımı giderek yaygınlaşıyor. Tabii bu evlerin büyük bölümü yine boş tutuluyor.

En çok göç veren bölge
DİE'NİN açıkladığı son nüfus istatistiklerine göre hazırlanan bitişikteki tabloda yer aldığı gibi, Karadeniz bölgesi Türkiye'nin en hızlı göç veren bölgesi. Üstelik bu bölgenin doğurganlık oranı düşük de değil. Geçmişte Türkiye ortalamasının bir hayli üzerindeydi ama son yıllarda doğurganlık Türkiye ortalaması düzeyine düştü. Bunda kente göç yanında, eğitim düzeyinin yükselmesi ve Çernobil'den kaynaklandığına inanılan çocuk ve genç yaşta kanser ölümlerinin yaygınlığı etkili. Yakınlarında kanser görülenlerde, "Ya kanserli olursa" korkusuyla çocuk yapmama eğilimi ağır basıyor. Buna paralel olarak Doğu Karadeniz'in nüfusu azalıyor. 1990-2000 arasında nüfus yılda yüzde 0.4 artarken 2000-2010 döneminde yüzde 0.4 düzeyinde azaldı ve azalmaya devam edecek. Aynı göç olgusu Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da bile yok. Yani bu bölge geçim zorluğundan dolayı Türkiye'nin en çok göç veren bölgesi. Üstelik doğal güzelliklerine rağmen.

Trabzon Pers hükümdarı Keyhüsrev zamanında İran yönetimine girmiş ve bu durum MÖ.334’de Makedonya imparatoru İskender’in Anadolu’yu ele geçirmesine kadar sürmüştür. MÖ.323’de İskender’in ölümünden sonra Karadeniz kıyılarının büyük bir bölümüyle birlikte Trabzon da Eumenes’in egemenliğine girmiştir. MÖ.280’de bir süre Mithridates ailesi yörede egemen olmuş, MÖ.298’de bağımsız bir Pontus Devleti kurulmuştur. Pontus kralı Farnakes, Trabzon yöresinde yaşayanları egemenliği altına alarak krallığını büyütmüş, merkez olarak da Sinop’u seçmiştir. O günlerde Trabzon, Pontus Devleti’nin maden, kereste ve gemi yapımını sağlayan önemli bir liman şehri idi.

M.Ö. I. Yüzyılda batıda güçlenen Romalılar Anadolu’yu da işgal etmeye başlamışlardır. Roma kralı Pompeius’un Pontus Kralı V. Mithridates’i Kelkit vadisinde bozguna uğratması üzerine Pontus Krallığı dağılmıştır. Böylece Trabzon , M.Ö. 66 yılında Roma yönetimine girmiştir. Roma’da Augustus’la birlikte M.Ö. 27 yılındani tibaren imparatorluk dönemi başlamıştır. Avgustus’un idari düzenlemesi sonucu Trabzon, Pontus Polemoniacus adı verilen vasallık içinde yer almış, İmparator Tiberius zamanında (M.S. 14-37), diğer bir idare bölümü olan Kapadokya Eyaleti sınırları içinde kalmıştır.Roma İmparatoru Neron döneminde ise (54-68) serbest kent olma ayrıcalığına kavuşturulmuştur. Trabzon bu dönemde "ünlü" ve "zengin" kent olarak tanımlanmıştır. Roma İmparatorluğunun doğu sınırının savunmasına önem veren Vespasianus zamanında (69-79) Trabzon, Kapadokya -Galatya Eyaleti içerisinde yer almıştır. 

Roma İmparatoru Hadrianus döneminde (117-138) tüm Roma imparatorluğunda olduğu gibi Trabzon da yeniden imar edilmiş;dini ve askeri binalar, yollar, su kemerleri ve yakın zamana kadar kalıntıları görülebilen liman inşa edilmiştir. İmparator Hadrianus’dan sonra Trabzon’un parlak dönemi sona ermiş, 244 yılında para basma yetkisi elinden alınmıştır. Roma Döneminde basılan Trabzon sikkelerinin ön yüzlerinde Roma İmparatorlarının büstü olmakla birlikte, arka yüzlerinde Pontus Krallığı döneminden beri süregelen kendi mitolojik figürlerine yer verilmiş ve Grekçe yazı kullanılmıştır. Doğu Karadeniz Bölgesine akınlar yapan Gotlar 276 yılında Trabzon’a da saldırmış ve kent tümüyle yakılıp yıkılmıştır. Roma İmparatorluğunun son dönemlerinde IV. Yüzyılın başında Diocletian Maximian, Constantinius ve Galerius’tan oluşan dörtlü idare zamanında Trabzon’da yeniden bir takım imar etkinliklerinde bulunulduğu Trabzon Müzesinde bulunan Latince kitabeden anlaşılmaktadır.

Roma İmparatorluğu 395 yılında ikiye ayrılınca Trabzon, merkezi İstanbul olan Doğu Roma / Bizans İmparatorluğunun sınırları içinde kalmıştır. Bizans İmparatoru Iustinianus (527-564) Trabzon’da kent surlarını restore ettirerek yeni bir imar etkinliğini başlatmıştır. Heraclius zamanında (610-641) imparatorluk askeri bölgelere ayrılmış ve Trabzon kurulan Khaldia Temasının merkezi olmuştur. VIII.Yüzyılın başlarında Anadolu’ya yönelik Arap akınları Doğu Karadeniz ve Trabzon’a kadar da ulaşmıştır.

Bizans İmparatorluğunun 1204 de IV. Haçlı seferleriyle gelen Latinlerin eline geçmesi üzerine, imparator I. Andronikos Komnenos’un İstanbul’dan kaçan torunları Alexios ve David, Gürcü Kraliçesi Tamara’nın da yardımıyla Trabzon’da 1204 yılında bağımsız olarak Komnenos Krallığını kurmuşlardır. Anadolu Selçukluları ile evlilik bağı oluşturarak ve vergi ödeyerek siyasi varlıklarını sürdürebilen Komnenos Krallığı, I. Manuel Komnenos zamanında (1238-1265) en parlak dönemini yaşamıştır. Gümüşhane’deki gümüş madenlerinin etkisiyle de ekonomik olarak güçlenen Manuel I’in sikkeleri üzerinde "en mutlu" unvanı yer almaktadır.

XI.Yüzyılda Trabzon ticari öneminin yanı sıra askeri üs de büyük önem kazanmıştır. Anadolu Selçukluları Trabzon’u baskı altında tutmuş Sultan Melikşah zamanında (1107-1116) şehir Selçukluların eline geçmişse de kısa bir süre sonra Vali Thodoras Gabras tarafından geri alınmıştır.

Trabzon Aleksios Komnenıs I (1204-1222) zamanında büyük gelişim göstermiş ve Pontus devleti’nin sınırları daha da genişlemiştir. Aleksios’un İznik İmparatoru David Palaiogos ile savaşmak zorunda kalışı ile toprasklarının büyük bir bölümünü kaybetmiştir. Aleksios’un yerine geçen İmparator Andronikos I. (1222-1235) Selçukluların egemenliğine karşılık İmparatorluğuna bağımsızlık kazandırmak istemiş ve bazı girişimlerde bulunmuştur. Bunun için de gemilerini Sinop’a göndererek orasını yağmalamış, Selçuklu donanmasına büyük zarar vermiştir. Bunun üzerine Alaeddin keykubat ı (1220-1237) denizden ve karadan Trabzon’u kuşatmışsa da başarılı olamamıştır.

XIII.yüzyılın ikinci yarısında Trabzon, Erzurum tebriz yolu ile Karadeniz İran ticaret yolunun önemli bir limanı haline gelmiştir. Yüzyılın başlarında Moğolların egemenliği azalınca, bu kez Türkmenler kendilerini göstermiştir. İmparator Manuel II, Türkmenlerle (1332) İmparator Bazileus (1332-1340) Akkoyunlularla savaşmıştır. Yıldırım Beyazıt 1398’de Samsun’u ele geçirmiş ve sınırlarını Trabzon’a kadar genişletmiştir. Timur’un Anadolu’ya hücumu sırasında İmparator Manuel Komnenos III Ankara Savaşında 1402’de onun yanında yer almıştır.

İstanbul’un fethinden sonra Pontus İmparatoru Kalo İoannes IV, belirli bir vergi vererek Fatih Sultan Mehmed’in egemenliğini kabul etmiş, ancak Osmanlılara karşı Uzun Hasan’ı desteklemiştir. Bu arada Trabzon’a kaçan Bizanslılara da yardımcı olmuştur. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmed Hızır Bey’i Trabzon’a göndermiştir. Osmanlı donanmasının Trabzon önlerinde görülmesi (1456) üzerine hazırlıksız yakalanan imparator yılda 1000 altın vermek istemiş, Fatih Sultan Mehmed bunu 3000 altına çıkararak anlaşma sağlamıştır. Pontus Devleti Osmanlılara karşı yıkıcı girişimlerde bulunmuş ve sonunda 26 Ekim 1461’de Trabzon Osmanlıların eline geçmiştir.

Trabzon, Osmanlı Döneminde önce eyalet ve sancak olarak şehzade ve mutasarrıflar tarafından idare edilmiştir. XVI. yüzyılda, merkezi Batum olan Lazistan Sancağı ile birleştirilerek eyalete dönüştürülmüş ve bu yeni idari birimin merkezi olmuştur. 1867 yılında Trabzon’da büyük bir yangın çıkmış, bir çok kamu binası da bu sırada yanmış ve kent daha sonra yeniden düzenlenmiştir. 1868 yılında vilayet olmuş, merkez sancağı dışında Lazistan, Gümüşhane, Canik Sancakları da buraya bağlanmıştır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında, Ruslar Trabzon’a saldırmışlar (14 Nisan 1916), ve ele geçirmişlerdir. Rus İhtilâli’nin 1917’de olmasından sonra Ruslar Trabzon’dan çekilmişlerdir. Bu sırada Karadağ’da toplanan Türk Milis Güçleri Akçaabat’a inerek Yüzbaşı Kahraman Bey’in komutasında Trabzon’a doğru yürümüşler ve 24 Şubat 1918 tarihinde Trabzon’a girmişlerdir. 

Trabzon Cumhuriyet döneminde de vilayet konumunu sürdürmüştür.